Serbest bölgeler ve ithalat

Serbest bölge nedir?

Serbest bölgeler, 3218 sayılı Serbest Bölgeler Kanunu ile kurulan; ülke içinde olmakla birlikte ticaret, vergi ve gümrük uygulamaları bakımından özel hükümlere tabi alanlardır. Amaç ihracata yönelik yatırım ve üretimi artırmak, yabancı sermaye ve teknolojiyi çekmektir.

Bölgeler Ticaret Bakanlığı tarafından yönetilir ve denetlenir. Bölgede üretim, alım-satım, depolama ve kiralama gibi faaliyetler yürütülebilir.

Gümrük açısından konum

Serbest bölgeler ithalat vergileri, ticaret politikası önlemleri ve kambiyo mevzuatı bakımından Türkiye Gümrük Bölgesi dışında kabul edilir.

Yurt dışından bölgeye getirilen eşya, bölgede kaldığı sürece ithalat vergileri ödenmeden depolanabilir, işlenebilir, alınıp satılabilir. Eşya bölgeden Türkiye'nin diğer yerlerine getirildiğinde ithalat hükümleri uygulanır: beyanname verilir, vergiler ve varsa önlemler tahsil edilir.

Faaliyet ruhsatı

• Bölgede faaliyet için Ticaret Bakanlığından faaliyet ruhsatı alınır; ruhsat üretim, alım-satım, depolama ya da kiralama gibi faaliyet konusuna göre düzenlenir.
• Bölgeye giriş ve çıkışlar işlem formlarıyla kayıt altına alınır; yurt dışıyla bölge arasındaki eşya hareketleri de bu kayıtlarla izlenir.
• Vergi teşvikleri, örneğin üretici firmalara tanınan istisnalar, Kanun'daki koşullara ve faaliyet türüne bağlıdır.

Serbest bölgeden yurt içine eşya

Bölgeden yurt içine gelen eşyanın vergilendirmesinde eşyanın menşei ve bölgede işlem görüp görmediği önemlidir. Üçüncü ülke menşeli eşya için gümrük vergisi, varsa ilave gümrük vergisi ve anti-damping gibi önlemler ile ÖTV ve KDV normal ithalattaki gibi hesaplanır.

Bölgede üretilen ürünlerde, üretimde kullanılan yabancı girdilerin payı vergilendirmede dikkate alınabilir. Menşe kuralları burada da belirleyicidir: eşyanın Avrupa Birliği ya da anlaşma ülkesi menşeli olduğunu gösteren geçerli bir belge varsa tercihli oranlardan yararlanılabilir.

Hangi durumlarda avantajlıdır?

• Eşyayı henüz alıcısı belli olmadan depolamak ve vergisini ancak yurt içine satıldığında ödemek istediğinizde.
• Aynı eşyayı hem yurt içine hem üçüncü ülkelere satacağınız ve yurt dışına giden kısım için ithalat vergisi ödemek istemediğiniz durumlarda.
• İthal girdiyle bölgede üretim yapıp ağırlıklı olarak ihracata yöneldiğinizde.

Bölgedeki kira, işletme ve taşıma maliyetleri de hesaba katılmalıdır. Avantaj, eşyanın akışına ve satış kanalına göre firmadan firmaya değişir.

Uygulamada dikkat edilecekler

Bölgeden yurt içine yapılan her sevkiyat ayrı bir ithalat işlemidir; GTİP, kıymet, menşe belgesi ve gerekiyorsa TAREKS gibi denetim belgeleri bu aşamada hazır olmalıdır. Yurt içine getirilen eşyanın kıymetinin belgelendirilmesi ve bölgedeki stok kayıtlarının tutarlı tutulması, sonradan kontrolde sorun yaşamamak için önemlidir.

Dahilde işleme rejiminden farkı

Dahilde işleme rejiminde ithal girdi ülkenin herhangi bir yerindeki tesiste işlenebilir ama ihracat taahhüdü vardır. Serbest bölgede ise taahhüt aranmaz; bunun yerine faaliyet fiziksel olarak bölge sınırları içinde yürütülür ve yurt içine satışta ithalat hükümleri uygulanır.

Sık sorulan sorular