Dış ticarette ödeme şekilleri ve KKDF

Ödeme şekli neden önemli?

Ödeme şekli, ithalatçı ile ihracatçı arasındaki güveni, finansman maliyetini ve riski belirler. Türkiye'de ödeme şekli gümrük beyannamesinde de beyan edilir; çünkü vadeli ödeme şekillerinde Kaynak Kullanımını Destekleme Fonu (KKDF) kesintisi gündeme gelir.

Ödeme şekli satış sözleşmesinde ve proforma faturada açıkça yazılmalı, teslim şekliyle birlikte düşünülmelidir. Ödeme ile teslim arasındaki zaman farkı kimin finansman yükü taşıdığını gösterir.

Peşin ödeme ve mal mukabili

Peşin ödemede ithalatçı bedeli mal sevk edilmeden önce öder. Risk tamamen alıcıdadır: mal hiç gelmeyebilir ya da sözleşmeye uygun olmayabilir. Genellikle küçük tutarlarda ya da güvenilen tedarikçilerle kullanılır.

Mal mukabilinde satıcı malı ve belgeleri doğrudan alıcıya gönderir; alıcı malı teslim aldıktan sonra kararlaştırılan vadede öder. Risk satıcıdadır. Uzun süreli ve güvene dayalı ilişkilerde yaygındır; vadeli olduğu için KKDF açısından değerlendirilir.

Vesaik mukabili ve kabul kredili

Vesaik mukabilinde satıcı malı sevk eder, malı temsil eden belgeleri kendi bankası aracılığıyla alıcının bankasına gönderir. Alıcı bedeli ödediğinde belgeleri alır ve malı gümrükten çekebilir. Bankalar ödemeyi garanti etmez, yalnız aracılık eder; alıcı ödemezse mal varış ülkesinde bekler.

Kabul kredili ödeme vesaik mukabiline benzer; ancak alıcı belgeleri ödeme karşılığında değil, vadeli bir poliçeyi kabul ederek alır. Ödeme poliçenin vadesinde yapılır. Vadeli bir ödeme şekli olduğundan KKDF kapsamında değerlendirilir.

Akreditif

Akreditifte alıcının bankası, satıcıya; akreditif şartlarına uygun belgeleri süresi içinde sunması hâlinde ödeme yapacağını taahhüt eder. Riski en dengeli dağıtan yöntemdir; ancak banka masrafları yüksektir ve belge uyumsuzlukları ödemeyi geciktirebilir. Akreditifler genellikle ICC'nin UCP 600 kurallarına tabi olarak açılır.

• Görüldüğünde ödemeli akreditif: uygun belgeler sunulunca ödeme hemen yapılır.
• Vadeli akreditif: ödeme belirli bir vadede yapılır; KKDF kapsamında değerlendirilir.
• Teyitli akreditif: ihracatçının ülkesindeki bir banka da ödemeyi taahhüt eder; ülke ve banka riski azalır.
• Kabul ve iştira (negotiation) akreditifi: ödeme, poliçenin kabulü ya da belgelerin bir banka tarafından satın alınmasıyla yapılır.
• Devredilebilir akreditif: lehtar, akreditifin tamamını ya da bir kısmını asıl tedarikçiye devredebilir; aracı ticarette kullanılır.
• Rotatif (yenilenen) akreditif: düzenli ve tekrarlanan sevkiyatlarda kullanılan tutar belirli koşullarla kendiliğinden yenilenir.
• Karşılıklı (back-to-back) akreditif: aracı firma, lehine açılan akreditife dayanarak kendi tedarikçisi lehine ikinci bir akreditif açtırır.
• Kırmızı şartlı akreditif: satıcıya, belgeleri sunmadan önce hazırlık için avans kullanma imkânı tanır.
• Stand-by akreditif: asıl ödeme aracı değil teminattır; borçlu yükümlülüğünü yerine getirmezse lehtar bankadan ödeme ister.

Karşılaştırma

KKDF oranı, vade dilimleri ve istisnalar Cumhurbaşkanı kararları ve ilgili düzenlemelerle sık değişir; tablo yalnız genel eğilimi gösterir. Beyan tarihindeki düzenlemeyi Resmî Gazete'den kontrol edin. Dövizli tutarların Türk lirasına çevrilmesinde Merkez Bankası kurları esas alınır.

Sık sorulan sorular