Gümrük vergisi (GV) nedir, ne zaman uygulanır?

Gümrük vergisi nedir?

Gümrük vergisi (GV), eşya Türkiye'de serbest dolaşıma girerken ödenen, tarife temelli bir ithalat vergisidir. Hem devlet gelirinin bir kalemidir hem de yerli üretimi korumak ve ticaret politikasını yürütmek için kullanılan bir araçtır.

Çerçevesini 4458 sayılı Gümrük Kanunu çizer. Hangi eşyaya hangi oranın uygulanacağı ise Türk Gümrük Tarife Cetveli ve ithalat rejimini düzenleyen kararlarla belirlenir.

Hangi oran uygulanır?

Gümrük vergisi oranı tek bir tablodan okunmaz; üç şeyin birleşimine bağlıdır:

• Eşyanın GTİP'i: Tarife Cetveli'ndeki ilgili kalemin oranı.
• Menşe: Eşyanın hangi ülkede üretilmiş sayıldığı. Tercihli rejimler ve anlaşmalar menşeye göre farklı oran getirebilir.
• Gümrük rejimi: Eşyanın serbest dolaşıma mı girdiği, yoksa geçici ithalat gibi başka bir rejime mi konulduğu.

Nasıl hesaplanır?

Mantık basittir, ayrıntı mevzuattadır. En yaygın yöntemde oran, gümrük kıymetine uygulanır: oran ne kadar yüksekse vergi o kadar fazladır. Bu yönteme değer esaslı (ad valorem) vergi denir.

Bazı eşyada vergi değere değil miktara bağlıdır; örneğin birim ağırlık ya da adet başına bir tutar alınır. Bazı kalemlerde ise ikisi birlikte uygulanır. Hangi yöntemin geçerli olduğu GTİP'e göre tarife cetvelinde yazar.

Gümrük kıymetinin nasıl bulunduğunu ayrı bir rehber yazısında anlattık. Kıymet yanlışsa vergi de yanlış çıkar.

Ne zaman uygulanır, ne zaman uygulanmaz?

Vergi, serbest dolaşıma giriş için verilen gümrük beyannamesi üzerinden tahakkuk eder. Genel kural olarak, borcun doğduğu tarihte yürürlükte olan oran esas alınır. Oranlar zaman içinde değiştiği için hesabı hangi tarihe göre yaptığınız önemlidir.

Bazı durumlarda gümrük vergisi hiç alınmaz, düşük alınır ya da ertelenir:

• Tercihli ticaret rejimleri: Anlaşma kapsamındaki ülkelerden gelen ve menşe kurallarını karşılayan eşyada indirimli ya da sıfır oran uygulanabilir.
• Gümrük Birliği: Türkiye ile Avrupa Birliği arasında, serbest dolaşımdaki sanayi ürünlerinde genel olarak gümrük vergisi alınmaz. Tarım ürünleri ve bazı özel ürünler ayrı kurallara tabidir.
• Özel rejimler: Dahilde işleme rejimi, geçici ithalat ve antrepo gibi rejimlerde vergi, koşulları sağlandıkça alınmaz ya da askıya alınır.

Gümrük vergisi tek yük değildir

İthalatta ödenecek toplam tutar yalnız gümrük vergisinden oluşmaz. İlave gümrük vergisi, ÖTV, KDV ve damping gibi önlemler de olabilir. Güncel oranı ve hangi yükümlülüklerin geçerli olduğunu ithal360'ta ilgili GTİP sayfasından görebilir, hesaplayıcıda bunların toplamını tarihe ve menşeye göre inceleyebilirsiniz.

Rakamsız bir mantık örneği

Aynı ürünü iki farklı ülkeden aldığınızı düşünün. Birinde tercihli anlaşma ve geçerli bir menşe belgesi var, diğerinde yok. GTİP ve gümrük kıymeti aynı olsa bile iki ithalatın gümrük vergisi farklı çıkar.

Şimdi tarihi değiştirin: oran bir kararla değişmişse üçüncü bir sonuç elde edersiniz. İthalat maliyeti bu nedenle üç soruyla birlikte hesaplanır: hangi GTİP, hangi menşe, hangi tarih. Bu üçünden biri eksikse sonuç da eksiktir.

Sık sorulan sorular